दीपक विहीन

काठमाडाैँ । जिल्ला प्रशासन कार्यालय सिन्धुलीको आयोजनामा सुनकोशी गाउँपालिकामा सन्चालित चार दिने नागरिकता बितरण सम्बन्धी घुम्ति शिविर सम्पन्न भएकाे छ । साे शिविरबाट पाँच सय ७२ जनाले नागरिकता प्राप्त गरेका छन् । दुइ दिनकाे लागि भनेर अायाेजना गरिएकाे शिविरमा जनताकाे चाप बढेपछि दुइ दिन थप गरिएकाे थियाे ।

सिन्धुली, २९ साउन । विपी राजमार्गअन्तर्गत गएराति सिन्धुलीको खुर्कोट–नेपालथोक सडकखण्ड अन्तर्गत रिठ्ठेभिर नजिक मोटरसाइकल दुर्घटना भएको छ । दुर्घटनामा एकजनाको ज्यान गएको छ । ज्यान जानेमा धनुषाका २६ वर्षीय प्रदीप दुलाल रहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय सिन्धुलीका प्रहरी नायब उपरीक्षक सुवासचन्द्र बोहोराले जानकारी दिनुभयो । काठमाडौँबाट धनुषातर्फ आउँदै गरेको दुलाल चढेको बा ४८ प ५६४६ नंको मोटरसाइकल शनिबार साँझ ६ः३० बजे तीव्रगतिका कारण दुर्घटनामा परेको थियो । सडकको छेउमा रहेको पिल्लरमा ठोक्किएर दुलाल सडकबाट ३५ मिटर तल खसेका थिए । मोटरसाइकल सडकमा नै रहेको प्रहरीले जनाएको छ । तीव्रगतिमा रहेको मोटरसाइकल ठोक्किँदा चालक दुलाल उछिट्टिएर तल खसेको प्रहरीको अनुमान छ । सडकबाट ३५ मिटर तल खसेका दुलाललाई प्रहरीले उद्धार गरी थप उपचारका लागि धुलिखेल लगेको थियो । उनको धुलिखेलमा उपचारका क्रममा गएराति ९ बजे मृत्यु भएको जिप्रका सिन्धुलीले जनाएको छ ।

दीपक श्रेष्ठ भनिन्छ, काठमाडौँको नेवार समुदायमा हप्तै र महिनैपिच्छे एक न एक चाडपर्व पर्छ । ती पर्वहरूको सांस्कृतिक महìव पनि छ । त्यही पर्वमध्येको गाईजात्रा, इन्द्रजात्राको बेला टोल(टोलका डबलीहरूमा नाटक मञ्चन हुन्थे । इन्द्रजात्राकै बेला हुनुपर्छ, डबलीकै लागि २००४ सालतिर बाङ्गेमुढाका बालकहरूले ‘सत्तलसिंह’ नाटकको ‘रिहर्लसल’ गरिरहेका थिए । नाटक ‘रिहर्लसल’ गरिरहेकाहरू दुर्गालालका टोलछिमेकी दौँतरीहरू थिए । सत्तलसिंह नाटकको नायिका हुनुहुन्थ्यो अहिलेका वरिष्ठ गायक प्रेमध्वज प्रधान । नाटकको रिहर्लसल हेर्न साथीहरूसहित पुग्नुभएको थियो दुर्गालाल । झ्याल, ढोका सबै थुनेर पाटीको भित्री कोठामा ‘रिहर्लसल’ भइरहेको थियो । भित्र केही देखिन्न थियो तर झ्याल, ढोकाको चेपबाट भित्रको केही आवाज भने सुन्न सकिन्थ्यो । त्यही पनि ठेलमठेल गरेर दुर्गालालले ताल घुसार्ने ढोकाको प्वालबाट भित्र अँध्यारो कोठा चियाए तर भित्रबाट निर्दयी कसैले ढोकाको प्वालबाट चोर औँलाले बेस्सरी घोचिदियो । चोर औँलाले आँखा घोचेपछि के चाहियो र ? दुर्गालाल नराम्ररी रन्थनिए । धन्न आँखामा कुनै गहिरो चोट लागेन । त्यो क्षण सम्झनुहुन्छ दुर्ग...

दीपक श्रेष्ठ विश्वव्यापारीकरण र उपभोक्तावादले नबोल्नेको चामलभन्दा बोल्नेकै पीठोको व्यापार चम्काएको छ । गाउन जान्ने तर हाइ ! हलो ! गर्दै सङ्गीतकारका घरमा धाउन नजान्नेहरू अन्ततः ‘कुवेर राई’ को संस्करण बन्न बाध्य छन् । कतिले बुझ्छन् गीतको गहीराइ, सङ्गीतको मर्म र स्वरको सरगम । त्यही धाउन जान्नेहरूको भीडमा हराएकी एउटी गाउन जान्ने गायिका हुन् हीरादेवी राई । तीसको दशकमा नेपाली गायनमा रोजा गायिकाको रुपमा स्थापित हीराको गायन कुन बिसौनीमा पुगेर रोकियो ? त्यसकै खोजीमा प्रज्ञाप्रतिष्ठान पुग्दा केही निराशा र उदासिनता मिश्रित स्वरमा प्रस्तुत हुनुभयो, “गाउनबाहेक केही जानिएन भाइ । के भनौं, मनभरिका पीडाहरू । कुरा गरे धेरै हुन्छ ।” लाख खर्च गरेर एल्वम निकाल्यो, अलिकति अर्थको जोहो गरेर ‘हिट अफ दि मन्थ’ मा गीत बजायो । अनि ‘हिट खाएको’ अन्तरवार्ता दिन आतुर छ, नेपाली सङ्गीतको पछिल्लो पुस्ता । हिपहप, र्‍याप र रिमिक्स पुस्तालाई सायद सम्झना छैन हीरादेवीको । होस् पनि किन, आखिर हामी स्रोता टेलिभिजन र एफएम रेडियोले ‘हिट’ भनेर ‘जे पस्कन्छ’ जस्तोहोस् त्यो हेर्न र सुन्न बाध्य छौं । मुलुकको राजनीतिक सङ्क्रमणको ...

दीपक विहीन  घुमन्ते स्वभावले गर्दा लोकगायक कृष्णविक्रम थापालाई प्रायः भेटिन्छ सडक, बजारमा । ६६ जिल्ला त घुम्न भ्याइसक्नुभयो, उहाँले । भन्नुहुन्छ–रुखै, भाइ के बानी लाग्यो लाग्यो घुम्ने । सानैदेखिको हो उहाँको घुम्ने बानी । महाभारतको लेकमा बाख्रा चराउँदाहोस् या बलेनी माइथान, बेनीको जात्रामा गएर जुहारी गाउन भनेपछि मरिहत्ते गर्ने बानीले नै आफूलाई गायक बनाएको अड्कल काट्नुहुन्छ थापा । २०१८ सालतिर नै १५ वर्षको उमेरमा ‘मनोहरि झ्याउरे तथा लोकगीतको पुस्तक छपाएर हाटबजारमा गाउँदै किताव बेच्ने बानी परेका थापा स्थानीय जात्रामा जुहारी गाएर निक्कै लोकप्रिय भइसक्नुभएको थियो ।   त्यो लोकप्रियता सिन्धुली ढुरु्ग्रेबासका चक्रमान श्रेष्ठले पनि थाहा पाउनुभएको थियो । तत्कालिन प्रधानपञ्च चक्रमानले पाँच सय रुपियाँ दिएर गायक थापालाई रेडियो नेपालमा गीत गाउन पठाए । गाउँले केटो, पहिलो पटक रेडियो नेपाल छिरेको । रनभुल्लमा परे गायक थापा । प्रतियोगितामा पहिला पनि भाग लिइसकेका साथीहरुबाट नयाँ खालको गीत गाए पहिलो हुन सकिन्छ भन्ने थाहा पाएपछि रेडियो नेपालको चौरमा बसेर गीति गेडा टिप्न थाले–सिन्धुलीगढी घु...

दीपक विहीन   काठमाडौँको हनुमानढोकाबाट १८ कोश पूर्वमा धार्मिक एवं साँस्कृतिक र पर्यटकीय दृष्टिकोणले महत्वपूर्ण मनोरम आदिलिङ्ग कुशेश्वर महादेव मन्दिर रहेको छ । तथापि प्रचार एवं सम्बन्धित निकायको बेवास्ताका कारण सो स्थान ओलमै परेको छ । निर्माणधिन बनेपा-सिन्धुली-बर्दिबास बीपी राजमार्ग सोही स्थानहुँदै गएकाले पर्यटकीयस्थलको रुपमा विकसित हुँदैगएको कुशेश्वर महादेवका बारे हिमवतखण्डमा विस्तृत व्याख्या गरिएको पाइन्छ । हिमवतखण्डमा सो क्षेत्रको वर्णन गरिएको आधारमा पनि कुशेश्वर महादेव क्षेत्रलाई एउटा महान् तीर्थस्थल धार्मिक आस्थाको केन्द्र र साँस्कृतिक धरोहरको रुपमा लिनसकिन्छ । भोटेकोशी इन्द्रावती सुनकोशी चौंरीखोलालगायत असंख्य हिमाली पहाडी खोला छाँगाछहरा समेटेर पूर्व बगेकी पवित्र सुवर्णकौशिकी अर्थात् सुनकोसीमा मिसिन पुगेकी रोशीखोला लीलावती रोहमती को दोभानमा पवित्र कुशेश्वर मन्दिर रहेको छ । काठमाडौँबाट ८३ किलोमिटरको दूरीमा रहेको दुम्जा फाँट रामेछाप काभ्रे र सिन्धुली जिल्लाको संगमस्थल पनि हो । उक्त फाँट अन्न भण्डारको रुपमा पनि चिनिन्छ । सिन्धुली जिल्लाको कुशेश्वर दुम्जा ...

दीपक विहीन न बिर्से तिमीलाई न पाएँ तिमीलाई विनाअर्थ दीलमा सजाएँ तिमीलाई उदृत गजल पङ्तीसँगै चर्चाको चुलीमा छिन्-'भर्सटाइल' गायिका अन्जु पन्त । यद्यपि, अन्जुका अनगिन्ती गीतहरू चर्चामा थिए र छन् । तै पनि अन्जुलाई सर्वाधिक चर्चामा भने यही गीतले ल्यायो । बढी त उनी चलचित्रमा जमेकी छन्, 'प्लेब्याक सिङ्गर'का रूपमा । सागरसरी चोखो माया तिमीलाई दिउँला...(सिलसिला), गोरी भनेनी भन, काली भनेनी भन...(मौसम), भुनभुन बोली भमराको...(सपुत), म तिमीविना मरिहाल्छु..., माया गर मायालुले...(घायल), ए है म तिमीलाई हेरिहेरि रहुँ...(खलनायक), ओय ओय पि्रयतम....(मिस्टर डन), यही त माया...(डन द अण्डरवल्र्ड), गयो गयो मन मन छलीछली मन गइगयो...(सुन्दर मेरो नाम), ऐना मात्र हेरुँ लाग्छ...(युद्ध), कहाँ भेटिएला..., हाम्रो मिलन कहिले हुन्छ...जस्ता दर्जनौं गीतहरू अन्जुको स्वरले कर्णपि्रय छन् । बनिरहेका चलचित्रमा उनको स्वर अनिवार्यजस्तै बन्ने गरेका छन् ।  म्युजिसियन स्टुडियोमा 'सडक' चलचित्रको गीत रेकर्ड गर्दैगर्दा भेट भएकी अन्जुसँग व्यस्तता थियो । आम्दानीको थोरै आत्म...

दीपक विहीन   Share:    - कलाको ‘स्कूलिङ’ ठीक ढङ्गले नचलेका कारण नेपाली कलाको मौलिकता नरहेको धारणा राख्ने डा. रामकुमार भौकाजी कला प्रतिभा खार्ने काममा लागेका छन् । भन्छन्, “जबसम्म नेपाली स्कूलिङमा कला विद्यार्थी तयार पारिन्न तबसम्म नेपाली कलाको मौलिकता भेटिन्न ।” विगत चार वर्षदेखि युरोपियन शैलीमा ‘पेन्सिलले नापेर’ विद्यालय छात्र–छात्रालाई चित्रकला सिकाउँदै आएका छन् भौकाजी । “यिनीहरूलाई लप्पन–छप्पन केही थाहा छैन”, चित्रकला सिक्न बसेका आपूm वरिपरिका बालबालिकालाई देखाउँदै भन्छन्, नेपाली कलाको नयाँ युग हाँक्ने सारथि हुन् ।” माटाका सुराही, सिसाका बोतल, विभिन्न आकार प्रकारका सामानमा प्रकाशको प्रभाव अर्थात स्टिल लाइफ उतार्न वरिपरि बसेका बालबालिकाहरू मुसुक्क हाँस्छन् भौकाजीका कुरामा । उनी दाबी गर्छन्, “जुनसुकै कलाकारहरूका अगाडि यिनीहरूलाई उतार्न सक्छु ।” थुप्रै हण्डर, ठक्कर पाएँ । अब आपूmले सिकेको ज्ञानलाई राष्ट्रमा नै रोप्छु भनेर लागेको छु भन्छन्, भौकाजी । द राइजिङ क्रिएटर र ...

दीपक विहीन Share:    - “कलाकारको जात धर्म हुँदैन रे, त्यसैले थर काटेँ” भन्छन् सुरेशकुमार । हुन त उनलाई नामसँग पनि मोह छैन । भन्छन्, “के गर्ने सबभन्दा पहिला नामै खोज्दा रहेछन् ।” उनी आफैँ गीत लेख्ने, सङ्गीत भर्ने र गाउने गर्छन् । त्यसैले उनको दुनियाँ उनमै सीमित छ भन्ठान्छन् रे मान्छेहरू ! तर होइन । “अरूलाई आफ्नो कम्पोज दिएको छु र अरूको कम्पोजमा पनि गाएको छु” सुरेश भन्छन् । चित्र कोर्ने र तस्बिर खिच्ने सौख थियो सानैदखि उनलाई । तर, नियतिले गर्दा गायक पो भइयो भन्छन् उनी । “मन परेकी मायालुको लागि गीत लेखेर कम्पोज गरी गाउँदा पहिलो गीत नै लोकप्रिय भएपछि, गायक बन्न करै लाग्यो”, उनी भन्छन् । औपचारिक रूपमा गुरु थापेनन्, उनले सङ्गीत सिक्न । भन्छन्, “लहैलहैमा थोरै सिकेँ, प्रयोग गर्दागर्दै केही जानेँ र अझ्ै नयाँको खोजीमा छु ।” पाश्चात्य शैलीका गीत सङ्गीतमा गहिरो रुचि राख्ने उनी त्यसमा भावना, प्रेम खोज्न रुचाउँछन् । उनको अनुभवमा आफ्नोपन दिनैपर्छ, नक्कल गरेर ने...

दीपक विहीन   रङ्गमञ्च फेरिएको छ । दृश्य फेरिएको छ, तर पात्र उही । दैनिक मञ्चन हुने नाटकका दुई पात्र छन्, निरन्तर ५३ वर्षदेखि निरन्तर । बिहान ६ बजे सुरू भएको रङ्गमञ्च राति १० बजेसम्म चल्छ । दर्शकविहीन रङ्गमञ्चमा सम्वादभन्दा बढी मौनता छ । उनीहरू आँखाले सम्वाद बोल्छन् । मनले अभिनय गर्छन् । ८६ वर्षे नायक भन्छन्-"बूढेसकालमा तिमी नै मेरी प्राण-प्रेमी, डाक्टर, नर्स र सबैसबै ।" नायिकाले भन्छिन्-"तिमीविना मेरो जीवन निरस-निरस छ । दैवले जुराई दिएको जोडी हो हाम्रो ।"  वरिष्ठ नाट्यकर्मी हरिप्रसाद रिमालले जीवनका सात दशक नेपाली रङ्गकर्ममा बिताए, निर्देशक एवं रङ्गकर्मी, लेखक, गायक अनि सङ्गीतकारका रूपमा । उनै हरिप्रसादका लागि आफ्नैै घरको तीन सय वर्गफुटको शयनकक्ष नै यतिखेर रङ्गमञ्च भएको छ । जीवनको निष्कर्ष-अक्सिजन । अक्सिजनको पाइप समात्दै 'जीवनको रङ्ग ' मा छ वर्षदेखि अभिनय गरिरहेका छन् । निरन्तर साथ छ, वरिष्ठ रेडियोकर्मी कल्याणी रिमालको । हरिप्रसादको ठम्याई छ-"पूर्ण रङ्गमञ्च त यही संसार हो तर हामी मञ्चमा नाटक गर्नेहरूले भने यही संसारबाट छानेर के...

दीपक विहीन प्रकाशनमा संख्यात्मक बृद्धि भए पनि नेपाली साहित्य भण्डारमा गहनप्रकारका कृति कमै थपिने गरेका छन् । वितेको ०६७ सालमा संख्यात्मक रूपमा थुप्रै पुस्तक प्रकाशनमा आएपनि गहनप्रकारका कृति कमै आएको ठम्याई छ, साहित्यकार तथा पुस्तकप्रेमीहरूको । उनीहरूको बुझाइ छ-"साहित्यलाई पनि आम उपभोग्यवस्तुजस्तै विज्ञापनमार्फत् बेच्न थालिएपछि साहित्यका उपभोक्ताहरू अन्यौलमा पर्न थालेका छन् ।" नेपाली साहित्यमा नोवल पुरस्कार मानिने मदन पुरस्कारसमेत वितेको वर्ष गैरसाहित्यिक रचनाले पायो । हुन त यसअघि पनि थुप्रैपटक गैरसाहित्यिक कृतिले सो पुरस्कार पाइसकेको छ । यद्यपि, गैरसाहित्यिक कृतिले मदन पुरस्कार प्राप्त गर्नुले पनि वितेको वर्षको नेपाली साहित्य प्रकाशनलाई आङ्कलन गर्न सकिन्छ । "साहित्य पनि उपभोग्यवस्तुजस्तो भयो, प्रचारका हिसावले", पाठकलाई पुस्तक पढ्न वाध्य पार्ने विज्ञापनका कारण पढ्नेको सङ्ख्या र बानीको विकास हुने विश्वास राख्ने साहित्यकार पुरूषोत्तम सुवेदी भन्नुहुन्छ-"गम्भीर खालका साहित्यलाई यस्तो प्रचारले के असर पार्ला ? प्रचारवाजीले कमजोर मानिसल...